DNA (deoksiribonükleik asit) yapısal model, canlı organizmalarda genetik bilgilerin depolanması ve iletilmesi için çok önemli olan DNA moleküllerinin fiziksel düzenlemesini ve kimyasal bileşimini tanımlar. En iyi bilinen model, 1953'te James Watson ve Francis Crick tarafından önerilen çift sarmal yapısıdır.
DNA çift sarmal modelinin temel özellikleri:
1. ** Çift sarmal yapısı **: DNA, çift sarmal oluşturmak için birbirine büken iki uzun nükleotit zincirinden oluşur. Bu yapı bir spiral merdiven veya merdivene benzemektedir.
2. ** Nükleotitler **: Her zincir nükleotit adı verilen tekrarlayan birimlerden oluşur. Bir nükleotit üç bileşenden oluşur:
- Deoksiriboz adı verilen beş karbonlu bir şeker.
- Bir fosfat grubu.
- Dört azotlu bazdan biri: adenin (A), guanin (G), sitozin (C) ve timin (T).
3. ** Base eşleştirme **: Çift sarmalın iki ipliği, azotlu bazlar arasındaki hidrojen bağları ile bir arada tutulur. Adenin timin (AT) ile çiftler ve guanin sitozin (GC) ile çiftler. Bu spesifik eşleştirmeler tamamlayıcı baz eşleştirme olarak bilinir.
4. ** Antiparalel iplikçikler **: DNA molekülünün iki ipliği zıt yönlerde çalışır. Bir iplik 5 'sonundan 3' ucuna kadar çalışırken, diğeri 3 'sonundan 5' ucuna kadar koşar.
5. ** Major ve küçük oluklar **: Çift sarmal, uzunluğu, ana oluk ve küçük oluk boyunca oluklar vardır. Bu oluklar önemlidir, çünkü transkripsiyon faktörleri gibi proteinlerin spesifik DNA dizileri ile etkileşime girmesine izin verirler.
6. ** Salım parametreleri **: DNA çift sarmalında, çapı (yaklaşık 2 nanometre), perde (sarmalın dönüşleri arasındaki mesafe, dönüş başına yaklaşık 3,4 nanometre) dahil olmak üzere şeklini tanımlayan birkaç parametreye sahiptir ve Baz çifti başına artış (yaklaşık 0.34 nanometre).
7. ** Süper Dolaşma **: Temel çift sarmal yapısına ek olarak, DNA da süper sarhoş olabilir, yani ilmek veya bobinlere daha fazla bükülür. Bu süper birleştirme, DNA'nın replikasyon ve transkripsiyon gibi süreçlerde yer alan enzimlere ne kadar erişilebilir olduğunu etkileyebilir.
DNA'nın yapısını anlamak, genetik, moleküler biyoloji ve biyoteknoloji dahil olmak üzere birçok biyolojinin alanı için temeldir. Genetik bilginin hücrelerde nasıl saklandığını, çoğaltıldığını ve ifade edildiğini açıklamaya yardımcı olur.